Psikoteknikoak: Ospelak

Psikoteknikoak: Ospelak

Eritasun honek euskaraz izendapen asko izan ditu, euskalkien eta gorputzeko zein atal ukitzen dituen kontutna hartuz. Guk izen orokor bezala OSPEL hitza erabiliko dugu, eta hatzei dagokienak izendaatzeko HAZKORDIN. Asko dira hotzarekin kontaktuan egon ondoren, aire zabalean denbora luzez egon ondoren, eskuetan hotz handia, sudur eta belarrietan hazkura eta hanketan inurridura moduko bat sentitzen dutenak. Hasiera batean erreakzio hau gorputzak hotzaren aurka martxan jartzen duen defentsa-mekanismo bat bezala uler dezakegu. Zer dira? Larruazalean agertzen diren gorriune ubel-kolorekoak. Hotzaldietan azaltzen dira, batez ere ume eta doleszenteetan. Funtzio genitala martxan hasten denean (eta honekin batera zirkulazio periferikoa bere osotasunean dabil), normalean desagertu egiten dira. Hala ere badira zenbait pertsona egoera patologiko hau jasateko aurrejoera berezi bat dutenak: Emakumezko linfatikoak (energia handirik gabeak, apatikoak)   Hilerokoarekin gaizki dabiltzan emakumezkoak   Giltzurrungaineko edo obulutegiko gutxiegitasuank dituztenak: horregatik maiz azaltzen dira ospelak emakumezkoaren adin kritikoetan (pubertatea edo menopausian). Azken ikerketek guztiz argi frogatu duten arazoa da elikadura eskasak ospelen sorkuntzan duen zerikusia (fosforo, kaltzio edo bitamina gutxiegi ahoratzea). Zirkulazioan estasi edo geldialdia gertatzen da. Eta honen ondorioz eritema edo gorriunea azaltzen da: larruazalak distira berezia hartzen du, gogortu eta hoztu egiten da. Bigarren fase batean besikulak eta anpuluak agertzen dira. Berotzen baldin badira, kolore gorria areagotu egiten da, eta hasierako gogordura-sentsazio hura hazkura eta prurito gogor bihurtzen da. Zenbait kasutan, ospeletan arraildurak (artekak) eta ultzerak sor daitezke. Arraildurak lehertzen badira, ultzerak infekta daitezke, eta zornajarioa eta zulda edo zarakarra ere sortzen. Garai batean eritasun honek sortzen zituen kalteak gaur egungoak baino dexente altuagoak ziren. Zein faktore edo arrazoi egon litezke tartean? Elikadura asko aldatu da, zentzu onerako gainera.   Etxeek gaur egun berokuntz sistema...
Psikoteknikoak: Iktusari aurrea hartzeko biomarkatzaileak identifikatu dituzte

Psikoteknikoak: Iktusari aurrea hartzeko biomarkatzaileak identifikatu dituzte

Jada iktusa izan duten edo izateko arrisku handia duten pazienteak aztertuta, iktusa izateko probabilitate handiagoa adierazten duen gene-taldea identifikatu dute ikertzaileek. Arterietan pilatzen joaten diren kolesterol-plakak ezegonkorragoak, hauskorragoak, izatea eragiten dute gene horiek. Plaka hausten denean, zatiak garuneko odol-hodietara iristen dira eta buxatu egiten dituzte, gaixotasuna sorraraziz. Gene horiek odol-analisi bidez identifikatzeko ari dira lanean ikertzaileak, era horretara sintomarik izan gabe ere iktusa izateko probabilitate handiagoa nork duen aurresan ahal izateko. Praktika klinikoan analitika hori erabiltzea mugarri izango litzateke patologia horri aurre egiteko bidean: kontrol handiagoa eta prebentzio-lan askoz ere eraginkorragoa egitea ahalbidetuko luke. Euskadin, urtero, 6.000 kasu berri izaten dira eta 600 heriotza inguru eragiten ditu. Bestalde, iktusa munduan heriotza eragiten duen bigarren kausa da, eta urtean 17 milioi kasu berri izaten dira. Gaixotasuna eragiten duten prozesuak oso konplexuak dira eta horrek asko zailtzen du benetako diagnostiko-balioa duten biomarkatzaileak aurkitzea. Era berean, orain arte ez da lortu iktusa garatzeko arriskua baloratzen lagunduko duen testik. Horregatik da hain garrantzitsua abian den ikerketa, eta bere emaitzak....
Gida baimena berritzea: Gezurrezko ogi integrala desagertu egingo da

Gida baimena berritzea: Gezurrezko ogi integrala desagertu egingo da

Déborah García Bello Ogi integrala ogi zuria baino osasuntsuagoa da baina hala ere, integral etiketa daramaten guztiak ez dira zinez integralak. Egungo arautegiak hala baimentzen du Espainian, baina ez da horrela bestelako herrialde batzuetan. Nekazaritza, Artzaintza Elikadura eta Ingurumen Ministerioak zirriborro bat aurkeztu du, egungo arautegia bertan behera utzi eta benetako izenak jarrita, gezurrezko ogi integrala sal ez diezaguten. A) Irin integralaren eta finduaren arteko desberdintasunak Irin integrala labore osoa ehota lortzen da. Laboreek hiru zati dituzte. Kanpoko geruza zahia da, eta bertan dago zuntz gehiena. Erdialdeari endosperma esaten zaio, eta batez ere almidoiaz osatua dago. Bukatzeko, nukleoari germen esaten zaio, eta bertan dago laborearen gantz zatia. Harri bidez ehotzen direnak dira irin integral onenak. Izan ere, prozedura horretan ez dira elkarrengandik banatzen garauaren zatiak eta ezer ez da alferrik galtzen. Irin hauek bahetu daitezke zahiaren zati bat banatzeko eta irin erdi integrala lortzeko. 100 kg laboretik ateratzen dena neurtuta finkatzen da erauzketa tasa. Horrela, %100eko erauzketa tasa duen irina, %100ean integrala da, garau ukigabea. %70eko erauzketa tasakoak, irin findukoak dira okinentzat. Merkatuan aurki ditzakegun gehienak, fasekako ehoketa baten ondorio izaten dira. Jeneralean, fase horietako bakoitzean garau mota desberdinak banatzen dira. Alde batetik, endosperma baizik ez duen irin zuri-zuria lortzen da. Irin hau zahiz egina da. Bestetik, germena banandu egiten da normalean, zaharmindu egiten delako gantz asko izateagatik. Ehotze bidez eta faseka egiten direnean, proportzio jakin bat lortzeko, irin zuria eta zahi-irina nahasten dira irin integralak lortu ahal izateko. Batzuetan ez daude bat ere ondo eginda, eta iraztontzi bat erabilita banandu daitezke faseak elkarrengandik. Okinek, “gezurrezko irin integrala” esan ohi diote irin horri, eta ekoizle batzuek horren berri ematen...
Psikoteknikoak: “Eskolako menuan aukera gutxi izaten da arrain urdinetan, eta fruta eta barazki errazioak ez dira aski”

Psikoteknikoak: “Eskolako menuan aukera gutxi izaten da arrain urdinetan, eta fruta eta barazki errazioak ez dira aski”

“Eskolako menuan aukera gutxi izaten da arrain urdinetan, eta fruta eta barazki errazioak ez dira aski bi milioi haur eta nerabek eskolako jantokian jaten dute egunero, halaxe dio Espainiako Estadistika Institutuak. Zifra handituz doa urtetik urtera, eta baita elikagaien kalitatearekin kezkatuta dauden gurasoen kopurua ere. Eskoletako menuek badute zer hobetua, egia esan, baina, hala ere, egoki betetzen dituzte nutrizio arloko baldintzak. Askotan, etxean baino gehiago kontrolatzen da haurrek zer, nola eta zenbat jaten duten. Lasai egon gaitezke haurrek eta nerabeek eskolan jaten dutenarekin: eskoletako jantokiak egoki ari dira egiten beren etxeko lanak. HELENA proiektuak dioenez (haur eta gazteek elikaduraren eta osasunaren arloan dituzten ohiturak ikertzen ditu, eta Europako Batzordearen Esparru Programak finantzatua dago), eskolan jaten duten haur eta nerabeen dieta, oro har, kalitate hobekoa da etxean jaten dutenena baino. Hori bai, betiere nutrizionista aditu batek diseinatu duenean. Dietistak, hezitzaileak eta osasun arloko arduradun publikoak bat datoz: ikastetxeak funtsezko lekuak dira ohitura osasungarriak hartzeko eta modu osasungarrian jaten ikasteko. Horretaz gain, eskolan jaten duten haurrek arrisku gutxiago dute gizentasuna edo gehiegizko pisua izateko, halaxe dio Espainiako Osasun Ministerioaren Aladino ikerketak. Baina txosten horrek ez du argitzen nutrizio arloko desberdintasunengatik bakarrik gertatzen den hori edo badagoen beste zerbait gehiago, zeren ez baititu aztertzen gehiegizko pisuarekin zerikusia duten faktore sozioekonomikoak, adibidez familia batek eskolako jantokia ordaindu ezin ez izatea. ESKOLAKO MENUAREN DISEINUA Lasai egoteko beste arrazoi bat ere bada, adituen esanetan: menuak ez direla, inondik ere, inprobisatuak. 2005. urteaz geroztik, Nutrizioa, Ariketa Fisikoa eta Gizentasunaren Prebentzioa sustatzeko Estrategia lantzen da Espainiako Estatuan, eta 2011. urtean, berriz, Elikadura arloko Segurtasunari buruzko Legeak jarraibide batzuk ezarri zituen administrazioak gainbegiratu zitzan eskoletako menuak -autonomia erkidegoen...
Gida baimena berritzea: Olio hau ‘mina’ da… inperfekzioa desagerrarazi… eta karisma ere bai

Gida baimena berritzea: Olio hau ‘mina’ da… inperfekzioa desagerrarazi… eta karisma ere bai

  Olio horiek berezko garbitasuna izaten dute, ez zaie garbitzeko edo arazteko prozesurik harrarazten, eta hain zuzen horregatik daukate beste batzuek baino kalitate hobea. Orduan, zergatik jardun olioak fintzen? Berotan presioa emanez lortzen direnek edo maila gutxiko fruituetatik ateratzen dituztenek akats dezente izaten dute, bai kimikoak eta bai usaimenari eta dastamenari dagozkionak ere (eta azidotasun handia eduki ohi dute); hori dela eta, findu beste aukerarik ez da gelditzen jateko moduan egon daitezen, ogi gainean zabalduta, entsaladari botata edo zartaginean jarrita arrautzak frijitzeko. Prozesu hori harrarazten dieten olio guztiek etiketan ageri izaten dute: oliba olioa jartzen du (“aceite de oliva” besterik gabe) edo oliba olio findua (“aceite de oliva refinado”).Akatsak kentzeko, prozesu kimikoen bidezko tratamenduak ematen dizkiete disolbatzaileekin. Eragozpena izaten da, prozesu horretan ere, galdu egiten dutela bere dohainen zati handi bat. Olio neutro bat lortzen dute findu ondoren, zaporerik eta usainik ez duena ia, eta oliba olio birjina eransten diete saldu ahal izateko. Olibaren azken hondarrekin egiten da oliba patsaren olioa, eta gero findu egiten dute. Bigarren prozesu hori eman ondoren, gantz osasungarria gelditzen da, baina falta izaten ditu osagai minoritarioak, zeinak, zaporea eransteaz gain, olio birjinek dauzkaten ezaugarri osasungarrietako asko ere ematen duten. Hori dela eta, oliba patsarekin egindakoei oliba birjina eransten diete bukaeran, zaporea emateko. Baina horrek ez du esan nahi oliba patsaren olioa ez denik osasunerako edo ez denik hartu behar. Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Gorenak (CSIC) berriki egin duen ikerketa baten arabera, olio horrek baditu ezaugarri osasungarri batzuk -hain zuzen, azido oleikoen ugaritasuna-, eta aukera ona da elikagaiak frijitzeko. Ikerketak aztertu egin du oliba patsaren olioak zer-nolako osaera duen, eta zenbait proba egin ditu ikusteko nola...
Psikoteknikoak: Olio hau ‘mina’ da… Eta etiketak ez du ohartarazten

Psikoteknikoak: Olio hau ‘mina’ da… Eta etiketak ez du ohartarazten

  Pertsona gutxik daki zer dagoen “Estra”, “Birjina estra” edo “Oliba patsaren olioa” hitzen atzean. Gehienek badakite, hala ere, olio on bat antzematen platerean daukatenean. Hemen azalduko dizugu likido preziatu hauen kalitatea zergatik dagoen lotua beren itxurari, intentsitateari eta mikaztasunari. Txigorki bat dastatu duen edozeinek sumatu izango du aldea. Ez da gauza bera ogi xerra bat hala moduzko olio batekin bustitzea edo birjina estra on batekin. Lehenbizikoa ia oharkabean pasatzen da gure ahosabaian, arrastorik utzi gabe ia; bigarrenaren zaporea, aldiz, oso nabarmena izaten da, mina, eta mikatza ere bai batzuetan. Zergatik gertatzen da hori? Nondik datoz picual erako olio batek edo cornicabra batek izaten dituzten ukitu markatu horiek?  Polifenoletan bilatu beharra dago olioaren zaporeak izaten dituen gakoak. Herdoilaren aurkako substantzia naturalak dira, oleuripeina deskonposatu ondoren agertzen direnak; olibaren mamian eta olibondoaren hostoan izaten da, nagusiki, oleuripeina, eta horrexek ematen die berezko zapore mikatz eta astringente hori zuhaitzetik bildu berriak diren olibei. Oliba zukuan izaten diren polifenolen artean, tirosolak eta hidroxitirosolak nabarmentzen dira, eta baita oleocanthal delakoa ere, zeina oso eraginkorra den hanturen aurkako substantzia gisa (gainera, farmakoek ez bezala, ez du eragiten nahi gabeko ondoriorik). Horien “errua” izaten da olioak eztarrian harramazka moduko bat egitea. Zenbat eta azkura handiagoa egin eta zenbat eta ahogozo mikatzagoa eduki, hainbat eta kalitate hobea izango du. ULERTU ETA HOBETO AUKERATU Plazer handia da oliba olio on bat dastatzea. Kontua, bistan dena, ongi hautatzea da, beste hainbat produktu bezala. Horretarako, lehenbizi jakin egin behar da zer dagoen botilan ageri diren zenbait hitzen atzean: “extra” (estra), “virgen extra” (birjina estra), “aceite de orujo” (oliba patsaren olioa)… Ez da gauza bera bat edo bestea idaztea, eta...

Uso de cookies

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies